In het eeuwenoude kloostercomplex van Hoogcruts heeft ARTWARE het concept klooster in de betekenis van ‘een zelfvoorzienende enclave in een chaotische wereld’ gebruikt als een idee over ruimte en tijd die juist in onze tijd opnieuw tot de verbeelding kan spreken. Een inspirerende plek op het kruispunt van kunst, cultuur en natuur. Een bijzondere ontmoetingsplek waar nieuwe inzichten kunnen rijpen op basis van oude tradities.
ARTWARE heeft het onderzoek-atelier Kunst & Humanistiek in deze omgeving geplaatst om een inhoudelijke bijdrage te kunnen leveren aan het kritisch discours over de vraag in welke situatie de ontmoeting tussen kunst en publiek het meest optimaal tot haar recht kan komen. Het idee van ‘ontmoeting’ als filosofisch gegeven speelde hierbij een centrale rol, dat wil zeggen: de ontmoeting met ‘De Ander’ en ‘Het Andere’.
In januari 2023 heeft ARTWARE het oude klooster verlaten en is ARTWARE gevestigd in een oud herenhuis in het centrum van Maastricht. Het onderzoek-atelier richt zich op Kunst & Architectuur en er worden verschillende tijdelijke locaties gebruikt om het fenomeen resonantie te bevragen. Regelmatig nemen studenten van de kunst- en architectuuracademie in Maastricht deel aan dit atelier.
Resonantie is in de eerste plaats een ruimtelijk begrip. Maar resonantie is gebouwd op de ervaring van aangeraakt of beïnvloed te worden en door zelf uit te reiken naar en invloed uit te oefenen op anderen, bijvoorbeeld door iets te maken.
Wanneer ons iets raakt kunnen we niet van tevoren voorspellen en ook niet of we hierdoor ‘anders’ zullen worden. Als we het over resonantie en ontmoeting hebben dan hebben we het dus ook over de onvoorspelbaarheid ervan.
De rode draad van het onderzoek-atelier wordt gevormd door het idee dat resonantie de balans tussen mensen en hun (ruimtelijke, sociale en mentale) omgeving benadrukt. Daarnaast wordt de vraag gesteld hoe deze balans door de inzet van artistieke praktijken ervaarbaar zou kunnen worden? De deelnemers aan het onderzoek-atelier verplaatsten zich om die reden voortdurend van de ene locatie naar de andere (o.a. Hedge House Wijlre, Keizerszaal St.Servaasbasiliek Maastricht, klooster Benedictusberg Mamelis, Bureau Europa Maastricht, B32 Maastricht, Greylight Projects Heerlen, Jan van Eyckacademie Maastricht).
Tijdens de workshops van dit onderzoek-atelier werkte ARTWARE in 2024 samen met universitair docent Carmen Schuhmann (Universiteit van Humanistiek in Utrecht), beeldend kunstenaar Charlotte Koenen (B32), beeldend kunstenaar Amber Lalieu (B32), kunsthistorica Pieternel Coenen (Sint Servaasbasiliek Maastricht), theatermaker en architect Ek van Roosendaal (Maastricht Academy of Architecture), klankkunstenaar Paul Devens (Maastricht Institute of Arts), sound-engineer Cyriel Jansen, Xander Karskens (directeur Buitengoed Kasteel Wijlre | Hedge House), beeldend kunstenaar Jules Coumans, beeldend kunstenaar en interieurarchitect Omid Kheirabadi, beeldend kunstenaar Karin Peulen (PXL Hasselt),beeldend kunstenaar Lizzie Veldkamp (Greylight Projects Heerlen), beeldend kunstenaar Famke Storms (Greylight Projects Heerlen) en beeldend kunstenaar en interieurarchitect Ingeborg Meulendijks (Maastricht Academy of Architecture).
De projectpresentatie van het onderzoek-atelier 2024 vond plaats op 22 en 23 juni in B32 ArtSpace en had als titel “Dirty Playground” . De studenten hadden de gelegenheid om gedurende acht weken van de ruimte van B32 ArtSpace gebruik te maken. Enerzijds als werk- en ontmoetingsruimte, anderzijds als podium. Het resultaat was een wonderlijk landschap waarin allerlei verschillende verhaallijnen met elkaar verweven raakten. Er was geen sprake meer van duidelijk waarneembare individuele interventies in de ruimte maar eerder van een dialoog tussen mensen en dingen in een open situatie (zie ook beeldende kunst > artware event #18).
De deelnemende studenten maakten in eigen beheer een publicatie naar aanleiding van hun ervaringen tijdens de werkperiode. De publicatie werd tijdens het presentatieweekend verkocht voor 20€ en is via het contactformulier van deze website eventueel nog te bestellen.
“We verplaatsten ons van een overstraald modernisme naar de schemer waarin een armzalige Armeniër het Christelijk geloof kwam brengen. Een Egyptenaar sprak over Umabi en we stonden stil bij een vrouw uit Alexandrië die haar naam gaf aan een plek in het Limburgse, een plek waar ooit een houten hut was opgebouwd. Een man uit Soedan liet de mensen uit de klei kruipen en een jonge architecte uit het verre Rusland drukte ons oprechtheid op het hart. Tussen hemel en aarde trok de kou ons in het lijf en werden we stil in het licht van de geordende ruimte.”
Het onderzoek-atelier 2025 gebruikte B32 ArtSpace opnieuw drie maanden als reflectie- en werkruimte. B32 ligt in de woonwijk “De Ravelijn”. Die naam is een verwijzing naar de historische verdedigingswerken van Maastricht uit de Franse Tijd die de fysieke sporen dragen van omheining, insluiting, uitsluiting, opsluiting en controle. Diezelfde kernbegrippen zijn van toepassing op de moderne sociale geschiedenis van de woonwijk als woonschool. De plek vormde daardoor een sterke metafoor voor de actuele betekenis van artistieke praktijken en de wijze waarop zij resoneren in een complexe samenleving waarin controle en verificatie een steeds grotere rol speelt.
Voor jonge makers heeft resonantie vaak te maken met de vraag hoe zuiver de relatie met wat je maakt eigenlijk kan zijn. Is er tijdens het maakproces echt sprake van volledige integriteit en oprechtheid? Of wordt het alleen zo genoemd maar wordt er uiteindelijk toch netjes binnen de lijntjes gekleurd? Lijntjes die door anderen worden bepaald…
Om deze vraag beantwoord te krijgen ging een aantal deelnemers indirect op zoek naar de betekenis van het begrip afkomst in hun werk. Wat beschouwen we eigenlijk als onze afkomst en hoe speelt die bewust of onbewust een belangrijke rol speelt bij de totstandkoming van een levendige verbinding met de wereld? Afkomst wordt hier niet per se gezien als een huis, een straat, een land, een taal, een voorouder, een volkslied of een eetgewoonte. Afkomst heeft hier vooral de betekenis van bepaaldheid. Waardoor wordt een handeling, een idee, een uitspraak bepaald?
Hoeveel zin heeft het in dat verband om serieus waarde te hechten aan de verhalen en gevoelens van een hond? Duidelijk is wel dat het heel veel uitmaakt of de hond tijdens de discussie wel of niet aanwezig is en zich al dan niet van schoot tot schoot verplaatst om aandachtig de verschillende sprekers te observeren.
De hond heette Monsieur Jacque (†). Hij was geen mascotte maar alleen al door zijn aanwezigheid een serieuze deelnemer aan het onderzoek-atelier, voortdurend op zoek naar resonantie. “We staan oog in oog met elkaar, in het gezelschap van significante anderen, ieder een metgezelsoort voor de ander. Dat is niet romantisch of idealistisch, maar werelds en vol gevolgen in de kleine dingen die levens maken.” (“Wanneer soorten kennismaken”, pag. 153. Donna J. Haraway)
Begeleiders en gasten: Paul Geelen, Ingeborg Meulendijks, Ek van Roosendaal, Charlotte Koenen, Paul Devens, Alexandra Sonnemans, Dasha Murash, Carmen Schuhmann, Karin Peulen, Karin van Pinxteren, Frank Havermans, Xander Karskens, Erik J de Jong.
